चाणक्यनीतिः

కామధేనుగుణా విద్యా
హ్యకాలే ఫలదాయినీ ।
ప్రవాసే మాతృసదృశీ
విద్యా గుప్తం ధనం స్మృతమ్ ॥

విద్య కామధేనువు లాంటి గుణాలు కలిగి, అనుకోని సమయంలో కూడా ఫలాలు ఇస్తుంది. పరదేశంలో తల్లిలా రక్షిస్తుంది — విద్య దాచబడిన సంపద అని చెప్పబడింది.

కో హి భారః సమర్థానాం
కిం దూరం వ్యవసాయినామ్ ।
కో విదేశః సువిద్యానాం
కః పరః ప్రియవాదినామ్ ॥

సమర్థులకు ఏది భారం? పరిశ్రమించేవారికి ఏది దూరం? విద్యావంతులకు ఏది పరదేశం? ప్రియంగా మాట్లాడేవారికి ఎవరు పరాయివారు?

రూపయౌవనసంపన్నా
విశాలకులసంభవాః ।
విద్యాహీనా న శోభన్తే
నిర్గన్ధాః కింశుకా యథా ॥

రూపం, యౌవనం కలిగి, గొప్ప కులంలో పుట్టినా, విద్యాహీనులు ప్రకాశించరు — సువాసన లేని కింశుక పుష్పాల వలె.

లాలయేత్ పంచ వర్షాణి
దశ వర్షాణి తాడయేత్ ।
ప్రాప్తే తు షోడశే వర్షే
పుత్రే మిత్రవదాచరేత్ ॥

ఐదు సంవత్సరాల వరకు లాలించాలి; తర్వాతి పది సంవత్సరాలు క్రమశిక్షణ ఇవ్వాలి; కానీ పదహారవ సంవత్సరం వచ్చినప్పుడు పుత్రునితో మిత్రునిలా ప్రవర్తించాలి.

నిర్విషేణాపి సర్పేణ 
కర్తవ్యా మహతీ ఫణా ।
విషమస్తు న చాప్యస్తు 
ఫణాటోపో భయంకరః ॥

విషం లేని సర్పం కూడా తన పడగను గొప్పగా విస్తరించాలి. విషం ఉన్నా లేకున్నా, ఆ పడగ విస్తరణ మాత్రమే భయాన్ని కలిగిస్తుంది.

విషాదపి అమృతం గ్రాహ్యం 
బాలాదపి సుభాషితమ్ ।
ఆమిత్రాదపి సద్వృత్తం 
ఆమేధ్యాదపి కాఞ్చనమ్ ॥

విషంలోంచైనా అమృతాన్ని గ్రహించాలి; చిన్నపిల్లవాడి నుండైనా సుభాషితాన్ని స్వీకరించాలి; శత్రువు నుండైనా సదాచారాన్ని నేర్చుకోవాలి; అపవిత్ర ప్రదేశం నుండైనా సువర్ణాన్ని తీసుకోవాలి.