भगवद्गीता

క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ
నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే ।
క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం
త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప ॥

అర్జునా! పిరికితనానికి లొంగకు — ఇది నీకు తగదు. ఈ చిన్నతనమైన మనో బలహీనతను వదిలి లే, శత్రువులను జయించినవాడా!

ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం
నాత్మానమవసాదయేత్ ।
ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బన్ధుః
ఆత్మైవ రిపురాత్మనః ॥

తన్ను తాను ఉద్ధరించుకోవాలి; తన్ను తాను అధోగతి పాలు చేసుకోకూడదు. ఆత్మయే ఆత్మకు బంధువు, ఆత్మయే ఆత్మకు శత్రువు.

యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠః
తత్తదేవేతరో జనః ।
స యత్ప్రమాణం కురుతే
లోకస్తదనువర్తతే ॥

శ్రేష్ఠుడు ఏది ఆచరిస్తే సామాన్యజనం అదే ఆచరిస్తారు. అతడు ఏ ప్రమాణం స్థాపిస్తే లోకం దానిని అనుసరిస్తుంది.

అజ్ఞశ్చాశ్రద్దధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి ।
నాయం లోకోఽస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః ॥

అజ్ఞాని, శ్రద్ధ లేనివాడు, సందేహాత్మ — వీరు నశిస్తారు. సందేహాత్మకు ఈ లోకం లేదు, పరలోకం లేదు, సుఖం లేదు.

అధిష్ఠానం తథా కర్తా కరణం చ పృథగ్విధమ్ ।
వివిధాశ్చ పృథక్చేష్టా దైవం చైవాత్ర పఞ్చమమ్ ॥

కర్మకు ఆధారం, కర్త, వివిధ సాధనాలు, రకరకాల ప్రయత్నాలు, ఐదవదిగా దైవం — ఇవి కర్మకు ఐదు కారణాలు.

కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః ।
లోకసంగ్రహమేవాపి సమ్పశ్యన్కర్తుమర్హసి ॥

జనకుడు మొదలైనవారు కర్మ ద్వారానే సిద్ధిని పొందారు. లోక సంగ్రహం కోసమైనా నీవు కర్మ చేయాలి.

ముక్తసఙ్గోఽనహంవాదీ ధృత్యుత్సాహసమన్వితః ।
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోర్నిర్వికారః కర్తా సాత్త్విక ఉచ్యతే ॥

సంగరహితుడు, అహంకారం లేనివాడు, ధృతి-ఉత్సాహం గలవాడు, సిద్ధి-అసిద్ధిలలో నిర్వికారుడు — అలాంటి కర్త సాత్త్వికుడు అని చెప్పబడతాడు.

యజ్ఞార్థాత్కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబన్ధనః ।
తదర్థం కర్మ కౌన్తేయ ముక్తసఙ్గః సమాచర ॥

యజ్ఞం కోసం చేసే కర్మ తప్ప మిగిలిన కర్మ ఈ లోకాన్ని బంధిస్తుంది. కాబట్టి అర్జునా, ఆసక్తి విడిచి కేవలం ఆ కోసమే కర్మ చేయి.

శ్రేయాన్ స్వధర్మో విగుణః
పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ ।
స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః
పరధర్మో భయావహః ॥

దోషాలతో కూడినదైనా స్వధర్మం, సంపూర్ణంగా ఆచరించిన పరధర్మం కంటే శ్రేష్ఠమైనది. స్వధర్మంలో మరణం శ్రేయస్కరం; పరధర్మం భయాన్ని కలిగిస్తుంది.

సర్వోపనిషదో గావో దోగ్ధా గోపాలనన్దనః ।
పార్థో వత్సః సుధీర్భోక్తా దుగ్ధం గీతామృతం మహత్ ॥

అన్ని ఉపనిషత్తులు ఆవులు, కృష్ణుడు పాలు పితికేవాడు. అర్జునుడు దూడ, బుద్ధిమంతుడు భోక్త, పాలు గీతామృతం.