महासुभाषितसंग्रहः

గౌరవం ప్రాప్యతే దానాత్
న తు విత్తస్య సఞ్చయాత్ ।
స్థితిరుచ్చైః పయోదానాం
పయోధీనామధః స్థితిః ॥

గౌరవం దానం చేయడం వల్ల వస్తుంది, ధనం కూడబెట్టడం వల్ల కాదు. వర్షమిచ్చే మేఘాలు ఎత్తులో ఉంటాయి; నీరు కూడబెట్టే సముద్రాలు కింద ఉంటాయి.

అకారణం వ్యాకరణం తన్త్రీశబ్దోఽప్యకారణమ్ ।
అకారణం త్రయో వేదాస్తణ్డులాస్తత్ర కారణమ్ ॥

వ్యాకరణం అనవసరం, సంగీతం అనవసరం, వేదాలు కూడా అనవసరం — ఆకలితో ఉన్నవాడికి కావాల్సింది ఒక్క అన్నం మాత్రమే.

అకిఞ్చనత్వం రాజ్యం చ తులయా సమతోలయత్ ।
అకిఞ్చనత్వమధికం రాజ్యాదపి జితాత్మనః ॥

తన మనసును తాను జయించగలిగిన వాడికి, కోట్లు ఉన్న రాజ్యం కంటే ఏమీ లేని పేదరికమే మేలు. ఎందుకంటే అందులోనే నిజమైన శాంతి ఉంది.

అకృతప్రేమైవ వరం న పునః సఞ్జాతవిఘటితప్రేమా ।
ఉద్ధృతనయనస్తామ్యతి యథా హి న తథేహ జాతాన్ధః ॥

ప్రేమ పుట్టకుండా ఉండటమే మేలు, పుట్టి విచ్ఛిన్నమైన ప్రేమ కంటే — కళ్ళు పీకబడిన వాడు బాధపడినంతగా పుట్టుగుడ్డివాడు బాధపడడు.

అర్థీ కరోతి దైన్యం లబ్ధార్థో గర్వమపరితోషం చ ।
నష్టధనోఽస్తి సశోకః సుఖమాస్తే నిఃస్పృహః పురుషః ॥

ధనం కోరేవాడు దీనుడవుతాడు, పొందినవాడు గర్వం, అసంతృప్తి పొందుతాడు, కోల్పోయినవాడు శోకిస్తాడు — నిస్పృహుడు మాత్రమే సుఖంగా ఉంటాడు.

అశ్వం నైవ గజం నైవ
వ్యాఘ్రం నైవ చ నైవ చ ।
అజాపుత్రం బలిం దద్యాత్
దేవో దుర్బలఘాతకః ॥

గుర్రాన్ని బలి ఇవ్వరు, ఏనుగును ఇవ్వరు, పులిని ఇవ్వరు — మేకపిల్లను మాత్రమే బలి ఇస్తారు. దేవుడు కూడా బలహీనుడినే చంపుతాడు.

అంగేన గాత్రం నయనేన వక్త్రం
న్యాయేన రాజ్యం లవణేన భోజ్యం ।
ధర్మేణ హీనం ఖలు జీవితం చ
న రాజతే చంద్రమసా వినా నిశా ॥

శరీరానికి శోభ అంగాల వలన, ముఖానికి శోభ నేత్రాల వలన, రాజ్యానికి న్యాయం వలన, భోజనానికి ఉప్పు వలన కలుగుతుంది. నిజంగా, ధర్మం లేని జీవితం ప్రకాశించదు — చంద్రుడు లేని రాత్రి వలె.