ప్రధాన విషయానికి వెళ్ళండి
Abyasam
Abyasam

ఆధునిక విద్య మరియు సాంకేతికత ద్వారా భారతీయ సంస్కృతి యొక్క లోతైన జ్ఞానాన్ని సంరక్షించడానికి మరియు ప్రచారం చేయడానికి అంకితం చేయబడింది.

నేర్చుకోండి

  • సామాజిక సంస్కృతం
  • భక్తి సంస్కృతం
  • ప్రశ్నోత్తరాలు
  • నిఘంటువు

అన్వేషించండి

  • సాధనాలు
  • సుభాషితం
  • గ్రంథాలు
  • ఋషులు
  • పండుగలు
  • కథలు & వ్యాసాలు
  • బ్లాగులు
  • ధార్మిక డిజైన్ స్టూడియో

సంఘం

  • సహకర్తలు
  • కంటెంట్ సహకరించండి

కనెక్ట్ అవ్వండి

© 2026 అభ్యాసం. అన్ని హక్కులు ప్రత్యేకించబడ్డాయి.

గోప్యతా విధానంసేవా నిబంధనలు
వెనక్కి

గణేశ స్థాపన

మంత్ర లిపి
అర్థ భాష
ఈ బ్రౌజర్‌లో స్క్రీన్ నిద్రావస్థలోకి వెళ్లవచ్చు

गणपती घरी आणणे

उत्सव किती दिवस चालतो, आणि पहिल्या दिवशी मूर्ती घरी कशी आणावी

आचमन

शुद्धीसाठी आचमन, नंतर हात जोडून दिव्य नामांचे उच्चारण

ॐ केशवाय नमः । ॐ नारायणाय नमः । ॐ माधवाय नमः ।

×3

( या नावांनी दोनदा आचमने करावी. )

( या नावाने पाणी सोडावे. पुढील नावे हात जोडून म्हणावीत. नंतर प्राणायाम करावा. )

ॐ गोविंदाय नमः ।

( पुढील नावे हात जोडून म्हणावीत. )

ॐ केशवाय नमः । ॐ नारायणाय नमः । ॐ माधवाय नमः । ॐ गोविंदाय नमः । ॐ विष्णवे नमः । ॐ मधुसूदनाय नमः । ॐ त्रिविक्रमाय नमः । ॐ वामनाय नमः । ॐ श्रीधराय नमः । ॐ हृषीकेशाय नमः । ॐ पद्मनाभाय नमः । ॐ दामोदराय नमः । ॐ संकर्षणाय नमः । ॐ वासुदेवाय नमः । ॐ प्रद्युम्नाय नमः । ॐ अनिरुद्धाय नमः । ॐ पुरुषोत्तमाय नमः । ॐ अधोक्षजाय नमः । ॐ नारसिंहाय नमः । ॐ अच्युताय नमः । ॐ जनार्दनाय नमः । ॐ उपेन्द्राय नमः । ॐ हरये नमः । ॐ श्रीकृष्णाय नमः ।

प्राणायाम

विनियोग — प्राणायामात वापरल्या जाणाऱ्या मंत्रांचे ऋषी, देवता व छंद सांगणे.

प्रणवस्य परब्रह्म ऋषिः । परमात्मा देवता । दैवी गायत्री छंदः । सप्तानां व्याहृतीनां विश्वामित्र,जमदग्नि, भरद्वाज,गौतम,अत्रि,वसिष्ठ,काश्यप ऋषयः । अग्नि, वाय्वादित्य,बृहस्पति,वरुणेन्द्र,विश्वेदेवा देवताः । गायत्र्युष्णिग् -अनुष्टप् -बृहतीपंक्ति -त्रिष्टुब - जगत्यश्छंदांसि । गायत्र्या गाथिनो विश्वामित्र ऋषिः । सविता देवता । गायत्री छंदः । गायत्री शिरसः प्रजापतिऋषिः । ब्रह्माग्निवाय्वादित्या देवताः । यजुश्छंदः । प्राणायामे विनियोगः ।

ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जनः ॐ तपः ॐ सत्यम् । ॐ भूर्भवः स्वः । ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि । धियो यो नः प्रचोदयात ॥ ॐ आपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्मभूर्भुवः स्वरोम् ॥

देवतावंदन

सावकाश, हात जोडून व शांत चित्ताने म्हणावे

ॐ श्रीमन्महागणपतये नमः । इष्टदेवताभ्यो नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । श्री गुरुभ्यो नमः । कुलदेवताभ्यो नमः । ग्रामदेवताभ्यो नमः । स्थानदेवताभ्यो नमः । वास्तुदेवताभ्यो नमः । मातृपितृभ्यां नमः । श्रीलक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः । सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः । सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमः । निर्विघ्नमस्तु ।

सुमुखश्वैकदन्तश्च कपिलो गजकर्णकः । लम्बोदरश्च विकटो विघ्ननाशो गणाधिपः ॥१॥ धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो भालचंद्रो गजाननः । द्वादशैतानि नामानि यः पठेत् शृणुयादपि ॥२॥ विद्यारंभे विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा । संग्रामे संकटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते ॥३॥

गणेशाची बारा नावे: जो ही वाचतो अथवा ऐकतोही — विद्यारंभी, विवाहात, प्रवेश व निर्गमनात, संग्रामात व संकटात — त्याला विघ्न येत नाही.

शुक्लांबरधरं देवं शशिवर्णं चतुर्भुजं । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशांतये ॥४॥

श्वेतवस्त्रधारी, चंद्रवर्ण, चतुर्भुज, प्रसन्नमुख देवाचे ध्यान सर्व विघ्नांच्या शांतीसाठी करावे.

सर्वमंगलमांगल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यंबके गौरि नारायणि नमोऽस्तुते ॥५॥ सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषाममंगलम् । येषां हृदिस्थो भगवान्मंगलायतनं हरिः ॥६॥ तदेव लग्नं सुदिनं तदेव ताराबलं चंद्रबलं तदेव । विद्याबलं दैवबलं तदेव लक्ष्मीपते तेंऽघ्रियुगं स्मरामि ॥७॥ लाभस्तेषां जयस्तेषां कुतस्तेषां पराजयः । येषामिंदीवरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः ॥८॥

विनायकं गुरुं भानुं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । सरस्वतीं प्रणौम्यादौ सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥९॥ अभीप्सितार्थसिद्धयर्थ पूजितो यः सुरासुरैः । सर्वविघ्नहरस्तस्मै गणाधिपतये नमः ॥१०॥ सर्वेष्वारब्धकार्येषु त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः । देवा दिशन्तु न सिद्धिं ब्रह्मेशानजनार्दनाः ॥११॥ गणनाथसरस्वतीरविशुक्रबृहस्पतीन् । पंचैतानि स्मरेन्नित्यं वेदवाणीप्रवत्तये ॥१२॥

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णु गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुः साक्षात्परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥१३॥ यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः । तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥१४॥

गुरु हेच ब्रह्मा, गुरु हेच विष्णू, गुरु हेच महेश्वर; गुरु साक्षात् परब्रह्म आहेत — त्या गुरूंना नमस्कार. जिथे योगेश्वर कृष्ण आहेत आणि जिथे धनुर्धर पार्थ आहे, तिथे श्री, विजय, वैभव व स्थिर नीती असते.

संकल्प

संकल्प — रिकाम्या जागी त्या दिवसाचे पंचांग भरावे

श्रीमद्भगवतो महापुरुषस्य विष्णोराज्ञया प्रवर्तमानस्य अद्य ब्रह्मणो द्वियीये परार्धे विष्णुपदे श्रीश्वेतवाराहकल्पे, वैवस्वतमन्वन्तरे,कलियुगे,प्रथमचरणे,भरतवर्षे, भरतखंडे,जंबुद्वीपे,दण्डकारण्ये देशे,गोदावर्याः दक्षिणे तीरे ----मण्डले,----ग्रामे,शालिवाहन शके,---- नाम संवत्सरे,----अयने,----ऋतौ,----मासे,-----पक्षे,-----तिथौ,-------वासरे,------दिवस,----नक्षत्रे, एवंगुणविशेषणविशिष्टायां शुभपुण्यतिथौ,मम आत्मनः श्रुति स्मृति पुराणोक्त फलप्राप्त्यर्थ अस्माकं सर्वेषां सहकुटुंबानां सहपरिवाराणां क्षेम स्थैर्य विजय अभय आयुरारोग्यैश्वर्याभिवृद्धयर्थ शान्त्यर्थ पुष्टयर्थ तुष्टयर्थ समस्तमंगलावाप्त्यर्थ समस्तदुरितोषशांत्यर्थं समस्ताभ्युदयार्थ च इष्टकामसंसिद्धयर्थ कल्पोक्तफलावाप्त्यर्थ मम इह जन्मनि जन्मजन्मांतरे च सहकुटुंबस्य क्षेमस्थित्यायुरारोग्यैश्वर्यादिवृद्धि सर्वकामर्निर्िवघ्नसिद्धि पुत्रपौत्रधनधान्यविद्याजययशसमृद्धिद्वारा अद्य भाद्रपदशुक्लचतुथ्र्या प्रतिवार्षिकं विहितं श्रीसिद्धिविनायकदेवताप्रीत्यर्थ यथाशाक्ति यथाज्ञानेन यथामीलितोपचारद्रव्यैः ध्यानावाहनादिषोडशोपचारैः पूजां करिष्ये । तथा च आसनादि दिग्बंधादि कलशपूजनं शंखार्चनं घंटाराधनं दीपपूजनं च करिष्ये । शरिरशुद्धयर्थं षडंगन्यासं च करिष्ये । आदौ निर्विघ्नतासिद्धयर्थ श्रीमहागणपतिस्मरणं च करिष्ये ।

( टिप-संकल्पामध्ये ज्या ठिकाणी----अशी खूण आहे तेथे त्या दिवशीच्या संवत्सराचे,नक्षत्राचे,वाराचे योग व करण यांचे नाव घ्यावे. )

श्रीमहागणपतिस्मरण

गणानांत्वा शौनकोगृत्समदो गणपतिर्जगती । गणपतिस्मरणे विनियोगः ॥

ॐ गणानां त्वा गणपतिं हवामहे कविं कवीनामुपमश्रवस्तमम् । ज्येष्ठराजं ब्रह्मणां ब्रह्मणस्पत आ नः शृण्वन्नूतिभिः सीद सादनम् ॥

ऋद्धिसिद्धिसहितं सांगं सपरिवारं सायुधं सशक्तिकं श्रीमहागणपति स्मरामि श्रीमहागणाधिपतये नमः । निर्विघ्नं कुरु ॥

( नमस्कार करावा )

आसनशुद्धी

आसनाची शुद्धी

1.पृथिवीति मंत्रस्य मेरुपृष्ठ ऋषिः कूर्मेः देवता । सुतलं छंदः । आसने विनियोगः ॥

( भूमीला स्पर्श करावा. )

2.ॐ पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता । त्वं च धारय मां देवि पवित्रं करु चासनम् ॥

हे पृथ्वी, तुझ्याकडून लोक धारण केले जातात आणि तुला विष्णूने धारण केले आहे. हे देवी, मलाही धारण कर आणि हे आसन पवित्र कर.

3.ऊध्र्वकेशि विरूपाक्षि मांसशोणितभोजने । तिष्ठ देवि शिखाबंधे चामुंडे ह्यपराजिते ॥

भूतोत्सारण

पूजेपूर्वी जागा मोकळी करणे

1.अपसर्पन्तु वामदेवो भूतान्यनुष्टुप भूतोत्सादने विनियोगः ।

( हातात अक्षता घेऊन दक्षिणेस फेकाव्या. )

2.ॐ अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भूमिसंस्थिताः । ये भूता विघ्नकर्तारस्ते गच्छन्तु शिवाज्ञया ॥ अपक्रामंतु भूतानि पिशाचा सर्वतो दिशम् । सर्वेषामविरोधेन पूजाकर्म समारभे ॥

3.तीक्ष्णदंष्ट्र महाकाय कल्पांतदहनोपम । भैरवाय नमस्तुभ्यमनुज्ञां दातुमर्हसि ॥ पूजाकर्म समारभै ।

4.वामपादतलपार्श्वेन भूमिं त्रिस्ताडयेत् ।

( डाव्या पायाच्या तळाचा भाग भूमीस तीन वेळा लावावा. )

5.देवा आयान्तु । यातुधाना अपयान्तु ॥ विष्णो देवयजनं रक्षस्व इति भूमौ प्रादेशं कूर्यात् ।

( उजव्या हाताचा अंगठा व तर्जनी भूमीला लावावी. )

6.मनुष्यगंधनिवारणे विनियोगः । येभ्यो माता इत्यस्य गयःप्लात ऋषिः,विश्वेदेवा देवता,जगती छन्दः । एवापित्र इत्यस्य वामदेवगौतम ऋषिः बृहस्पतिर्देवता, त्रिष्टुप् छन्दः ।

( गणपतीला नमस्कार करावा. )

षडंगन्यास

शरीरशुद्धयर्थ मांडे घालून दोन्ही हातांनी न्यास करावे.

1.अंगुष्ठाभ्यां नमः । हृदयाय नमः ।

( तर्जनी,मध्यमा व अनामिका यांनी हृदयाला स्पर्श करावा. )

2.तर्जनीभ्यां नमः । शिरसे स्वाहा ।

( अंगुली व मध्यमा यांनी मस्तकाला स्पर्श करावा. )

3.मध्यमाभ्यां नमः । शिखायै वषट् ॥

( तर्जनी,मध्यमा व अंगुष्ठ यांनी शेंडीच्या जागी स्पर्श करावा. )

4.अनामिकाभ्यां नमः । कवचाय हुम् ॥

( दोन्ही हातांनी स्कंधापासून नाभीपर्यंत स्पर्श करावा. )

5.कनिष्ठिकाभ्यां नमः । नेत्रत्रयाय वौषट् ॥

( तर्जनी,मध्यमा व अनामिका यांनी नेत्र व ललाट यांना स्पर्श करावा. )

6.करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः । अस्त्राय फट् । भूर्भुवस्वरोम् इति दिग्बंधः ॥

( दोन्ही हातांनी टाळी वाजवावी. )

कलशपूजा

कलशाची पूजा

कलशस्य मुखे विष्णुः कंठे रुद्रः समाश्रितः । मूले तत्र स्थितो ब्रह्माः मध्ये मातृगणाः स्मृताः ॥ कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुंधरा । ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेद सामवेदो ह्यथर्वणः ॥ अंगेश्व सहिताः सर्वे कलशं तु समाश्रिताः । अत्र गायत्रीसावित्री शांतिः पुष्टिकरी तथा । आयान्तु देवपूजार्थ दुरितक्षयकारकाः ॥

( पाणी भरलीला कलशाला गंध व अक्षता लावलेले फूल चिकटवावे. )

गंगे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति । नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन्सन्निधिं कुरु ॥ कलशाय नमः । सर्वोपचारार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि ।

( नमस्कार करावा )

हे गंगा, यमुना, गोदावरी, सरस्वती, नर्मदा, सिंधू आणि कावेरी — या जलात सन्निध व्हा.

भारतीय संस्कृतीत कलश हे मांगल्याचे प्रतीक शुभकार्यात कलशाची पूजा करण्याची प्रथा आहे. कलशपूजा म्हणजे अखिल ब्रह्मांडाची पूजा.कलशात सारे ब्रह्मांड सामावलेले आहे.कलशाच्या मुखी विष्णू, कंठामध्ये शंकर,तळाशी ब्रह्मा,मध्याभागी देवमाता म्हणजे मातृगण स्थित आहेत.कलशात सर्व सागरांचे पवित्र जल व सप्तखंडात्मक पृथ्वी समाविष्ट आहे.

शंखपूजा

शंखाची पूजा

शंखादौ चंद्रदैवत्यं कुक्षौ वरुणदेवता । पृष्ठे प्रजापतिश्चैव अग्रे गंगासरस्वती ॥ त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि वासुदेवाय चाज्ञया । शंखे तिष्ठतिं विप्रेन्द्र तस्माच्छंखं प्रपूजयेत् ॥

( शंखाला स्नान घालून गंध,पुष्प घालावे.शंखमुद्रा दाखवून नमस्कार करावा. )

त्वं पुरा सागरोत्पन्नो विष्णुना विधृत करे । नमितः सर्वदेवेश्च पाञ्चजन्य नमोऽस्तु ते ॥ ॐ पाञ्चजन्याय विद्महे । पावमानाय धीमहि । तन्नः शंख प्रचोदयात् । शंखाय नमः । सकलपूजार्थे गंधपुष्पं समर्पयामि ॥

घंटापूजा

घंटेची पूजा

आगमनार्थे तु देवानां गमनार्थ तु रक्षसाम् । कुर्वे घंटारवं तत्र देवताऽह्वानलक्षणम् ॥ घंटायै नमः । सकलपूजार्थे गंधाक्षतपुष्पं समर्पयामि ॥

( घंटा वाजवावी — घंटेला गंध,अक्षता,फूल,हळदकुंकू वाहावे. )

देवांच्या आगमनासाठी आणि राक्षसांच्या गमनासाठी मी घंटानाद करतो — हे देवतेच्या आवाहनाचे लक्षण आहे.

दीपपूजा

दीपाची पूजा

भो दीप ब्रह्मरूपस्त्वं ज्योतिषां प्रभुरव्ययः । आरोग्यं देहि पुत्रांश्च सर्वार्थाश्च प्रयच्छ मे । यावत्पूजासमाप्तिः स्यात्तावत् त्वं सुस्थिरो भव । दीपदेवताभ्यो नमः । सकलपूजार्थे गंधपुष्पं समर्पयामि ॥

( समईला फुलाने गंध,फूले व हळदकुंकू वाहावे. )

हे दीपा, तू ब्रह्मरूप आहेस, ज्योतींचा अव्यय प्रभू आहेस. आरोग्य, संतती व सर्व अर्थ दे. पूजा पूर्ण होईपर्यंत स्थिर राहा.

प्रोक्षण

पूजासाहित्यावर व स्वतःवर पाणी शिंपडणे

अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यः स्मरेत्पुंडरीकाक्षं स बाह्माभ्यंतरः शुचिः ॥ पूजाद्रव्याणि संप्रोक्ष्य आत्मानं च प्रोक्षयेत् ।

( दूर्वेने पूजासाहित्यावर व स्वतःवर पाणी शिंपडावे. )

अपवित्र असो वा पवित्र, अथवा कोणत्याही अवस्थेत असो — जो पुंडरीकाक्षाचे स्मरण करतो तो आतून व बाहेरून शुद्ध होतो.

प्राणप्रतिष्ठा

मूर्तीमध्ये प्राणप्रतिष्ठा — स्थापनेचा गाभा

प्राणप्रतिष्ठा

( हा मंत्र म्हाणावा आणि प्रोक्षण करावे )

अस्य श्रीप्राणप्रतिष्ठामंत्रस्य ब्रह्माविष्णुमहेश्वरः ऋषयः । ऋग्यजुः सामाथर्वाणि छंदासि परा प्रानशक्तिर्देवता । आं बीजम् । ह्रीं शक्तिः । क्रौं कीलकम् । अस्या मूर्तौ देवकलासन्निध्यार्थ प्राणप्रतिष्ठापने विनियोगः ।

ॐ आं,ह्रीं,क्रौं, अं यं रं लं वं शं षं सं हं क्षं अः क्रौं,ह्रीं,आं देवस्य प्राणा इह प्राणाः ॥ ॐ आं,ह्रीं,क्रौं, अं यं रं लं वं शं षं सं हं क्षं अः क्रौं,ह्रीं,आं,देवस्य जीव इह स्थितः ॥ ॐ आं,ह्रीं,क्रौं, अं यं रं लं वं शं षं सं हं क्षं अः क्रौं,ह्रीं,आं, देवस्यवाड्मनश्चक्षुः श्रोत्राजिव्हाघ्राणपाणिपादपायुपस्यादि सर्वेंद्रियाणि सुखं चिरं तिष्ठंतु स्वाहा ॥

ॐ असुनीते पुनरस्मासुचक्षु पुनः प्राणमिहनो धेहिभोगं । ज्योक्पश्येम सूर्यमुच्चरतमनुमते मृळयानः स्वस्ति ।

( ताम्हनात एक पळी पाणी उजव्या हातावरून सोडावे. नंतर दुर्वाकुराने गणपतीच्या पायाला स्पर्श करावा. )

अस्य देवस्य पंचदशसंस्कारसिद्धयर्थ पंचदश प्रणवावृत्तिः करिष्ये । ॐ ॐ

( असा प्रणवाचा पंधरा वेळा उच्चार करावा. )

( दोन दूर्वांकुर तुपात बुडवून गणपतीच्या उजव्या डोळ्याला,नंतर डाव्या डोळ्याला त्या दूर्वेने तूप लावावे आणि म्हणावे- )

ॐ तच्चक्षुर्देवहितं शुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदं शतम् ॥

( ताम्हनात एक पळी पाणी उजव्या हातावरून सोडावे. नंतर दुर्वाकुराने गणपतीच्या पायाला स्पर्श करावा. )

रक्तांभोधिस्थपोतोल्लसदरुणंसरोजधिरूढा कराब्जे । पाशं कोदण्डभिक्षूद्भवमथ गुणमप्यंकुशं पञ्चबाणान् ॥ बिभ्राणा सृक्कपालं त्रिनयनलसिता पीनवक्षोरुहाढ्या । देवी बालर्कवार्णा भवतु सुखकरी प्राणशक्तिः परा नः ॥

वंदन व ध्यान

वंदन

वक्रतुंड महाकाय सूर्यकोटिसमप्रभ । निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥

( अक्षता वाहाव्यात.नमस्कार करावा. )

हे वक्रतुंड, महाकाय, कोटी सूर्यांसमान तेजस्वी देवा — माझी सर्व कार्ये सदा निर्विघ्न कर.

ध्यान

ॐ एकदन्ताय विद्महे वक्रतुंडाय धीमहि । तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥ एकदन्तं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं चतुर्भुजम् । पाशांकुशधरं देवं ध्यायेत् सिद्धिविनायकम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । ध्यायामि । ध्यानं समर्पयामि ॥

( फूल,दूर्वाकुर वाहावे.नमस्कार करावा. )

सिद्धिविनायकाचे ध्यान करावे — एकदंत, शूर्पकर्ण, गजवक्त्र, चतुर्भुज, पाश व अंकुश धारण केलेले.

षोडशोपचार पूजा

सोळा उपचार — आवाहनापासून अभिषेकापर्यंत

आवाहन

1.आगच्छ देवदेवेश तेजोराशे जगत्पते । क्रियामाणां मया पूजां गृहाण गणनायक ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । आवाहनार्थे दूर्वांकुरान् पुष्पांजलि समर्पयामि ॥

( आवाहनार्थ दूर्वाकुर,फुले वाहावीत.नमस्कार करावा. )

आसन

2.नानारत्नसमायुक्तं कार्तस्वरविभूषितम् । आसनं देवदेवेश प्रीत्यर्थ प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । आसनार्थे दूर्वांकुरान् अक्षतान् समर्पयामि ॥

( दूर्वांकुर,अक्षता गणपतीच्या चरणावर वाहाव्यात. )

पाद्य

3.सर्वतीर्थसमानीतं पाद्य गन्धादिसंयुतम् । विघ्नराज गृहाणेदं भगवन् भक्तवत्सल ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । पाद्यो पाद्यं समर्पयामि ।

( गणपतीच्या चरणावर दूर्वांकुराने पाणी शिंपडावे. )

पाद्य — चरण धुण्याचे जल.

अध्र्ये

4.अध्र्ये च फलसंयुक्तं गंधपुष्पाक्षतैर्युतम् । गणाध्यक्ष नमस्तेऽस्तु गृहण करुणानिधे ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । हस्तयोः अध्र्येः समर्पयामि ॥ तदर्थे गंधाक्षतपुष्पजलं समर्पयामि ॥

( गणपतीवर गंधाक्षतापुष्प वाहावे.पळीत पाणी घेऊन त्यात गंध,अक्षता,फूल,दूर्वांकुर व सुपारी घालून गणपतीच्या हातावर अघ्र्य द्यावे.अघ्र्य ताम्हनात सोडावे. )

अघ्र्य.

आचमन

5.विनायक नमस्तुभ्यं त्रिदशैरभिवंदित । शुद्धोदकेन तोयेन शीघ्रमाचमनं कुरु ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । आचमनीयं समर्पयामि ॥

( पळीभर पाणी ताम्हनात सोडावे )

आचमनीय.

स्नान

6.गंगादिसर्वतीर्थेभ्य आनीतं तोयमुत्तमम् । भक्त्या समर्पितं तुभ्यं स्नानायाभीष्टदायक ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । स्नानं समर्पयामि ॥

( फुलाने गणपतीवर किंचित शुद्धोदक शिंपडावे. )

पंचामृतस्नान

7.पयो दधि घृतं चैव मधुशर्करया युतम् । पंचामृतेन स्नपनं क्रियतां परमेश्वर ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । पंचामृतस्नानं समर्पयामि ॥ पंचामृत स्नानातंरेण शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि । सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ।

( दूध,दही,तूप,मध व साखर वाहणे.मध्ये शुद्धोदक देणे. )

पंचामृत स्नान.

दूध

8.कामधेनो समुदभूतं देवर्षिपितृतृप्तिदम् । पयो ददामि देवेश स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम् । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । पयःस्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

दही

9.चंद्रमंडलसंकाशं सर्वदेवाप्रियं दधि । स्नानार्थ ते मया दत्तं प्रीत्यर्थ प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दधिस्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

तूप

10.आज्यं सुराणामाहार आज्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् । आज्यं पवित्रं परमं स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । घृतस्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

मध

11.सर्वविधिसमुत्पन्नं पीयूषसदृशं मधु । स्नानार्थ ते प्रयच्छामि गृहाण परमेश्वर ॥ श्रीसिद्धिविनायकाय नमः । मधुस्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ।

साखर

12.इक्षुदण्डसमुद्भूतं दिव्यशर्करया शुभम् । स्नापयामि सदा भक्त्या प्रीतो भव सुरेश्वर ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । शर्करास्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि ॥

गंधोदकस्नान

13.कर्पूरैलासमायुक्त सुगंधिद्रव्यसंयुतम् । गंधोदकं मया दत्तं स्नानार्थ प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । गंधोदकस्नानं समर्पयामि । गंधोदकस्नानंतरे शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि । सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ।

( पळीत पाणी घेऊन गंध घालावे व ते पाणी वाहावे. )

गंधोदक स्नान.

मांगलिक स्नान

14.अंगोद्वर्तनकं देव कस्तुर्यादिविमिश्रितम् । स्नानार्थ ते प्रयच्छामि स्वीकुरुष्व दयानिधे ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । मांगलिक स्नानं समर्पयामि । शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि । सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ।

( अत्तर,सुगंधी द्रव्ये देवाच्या अंगाला लावून स्नान घालावे. )

पूर्वपूजा

15.श्री सिद्धिविनायकाय नमः । विलेपनार्थे चंदन समर्पयामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । पूजार्थे पुष्पाणि समर्पयामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । धूपं समर्पयामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दीपं समर्पयामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नैवेद्यार्थे पंचामृतशेषनैवेद्यं समर्पयामि ।

( गणपतीला नाममंत्रानी पंचोपचार करावे.ही पूर्वपूजा होय. )

पूर्वपूजा — नाममंत्रांनी पंचोपचार.

16.ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाम स्वाहा । ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा । ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्माणे स्वाहा । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । उत्तरापोशनं समर्पयामि । हस्तप्रक्षालनं समर्पयामि । मुखप्रक्षालनं समर्पयामि ।

17.श्री सिद्धिविनायकाय नमः । मुखवासार्थे पूगीफलतांबूलं दक्षिणां च समर्पयामि । अनेन पूर्वाराधनेन श्री सिद्धिविनायकाः प्रीयताम् । उत्तरे निर्माल्यं विसृज्य । अथ अभेषेकं कुयात् ।

( पाणी सोडावे आणि दोन विड्याची पाने त्यावर सुपारी व दक्षिणा यांसह गणपतीसमोर ठेवून त्यावर पाणी सोडून म्हणावे. — गणपतीवर वाहिलेली फुले काढून उत्तरेकडे ठेवावी आणि अभिषेक करावा. )

अभिषेक

18.ॐ भूर्भुवः स्वः अमृताभिषेकोऽस्तु । शांतिः पुष्टिस्तुष्टिश्चास्तु ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । महाअभिषेकस्नानं समर्पयामि । महाअभिषेक स्नानानंतरे शुद्धोदकस्नानं समर्पयामि । सकलपूजार्थे अक्षतान् समर्पयामि ॥

( गणपतीवर फुलाने किंवा दूर्वांकुराने पाणी शिंपडावे. )

19.गृहा वै प्रतिष्ठासूक्तं तत्प्रतिष्ठिततमया वाचा शंस्तव्यं तस्माद्यद्यपि दूर इव पशूंल्लभते । गृहानेवैनानाजिगमिषति गृहा हि पशूनां प्रतिष्ठा प्रतिष्ठा ॥ सुप्रतिष्ठितमस्तु । सुमुहूर्तमस्तु ॥

वस्त्र व अलंकार

वस्त्र, यज्ञोपवीत, चंदन, अक्षता, सिंदूर व आभूषणे

वस्त्र

1.सर्वभूषाधिके सौम्ये लोकलज्जानिवारणे । पयोपपादिते तुभ्यं वाससी प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । वस्त्रोपवस्त्रे समर्पयामि ।

( गणपतीला कापसाची वस्त्रे वाहावीत. )

जानवे ( यज्ञोपवीत )

2.देवदेव नमस्तेऽस्तु त्राहि मां भवसागरात् । ब्रह्मसूत्रं सोत्तरीयं गृहाण पुरुषोत्तम ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । उपवस्त्रारर्थे यज्ञोपवीतं समर्पयामि ।

( गणपतीला जानवे घालावे. )

जानवे (यज्ञोपवीत).

तांबडे गंध

3.श्रीखंड चंदनं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम् । विलेपनं सुरश्रेष्ठ चन्दनं प्रतिगृह्यताम् । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । चन्दनं समर्पयामि ।

( गणपतीला तांबडे गंध लावावे. )

अक्षता

4.रक्ताक्षतांश्च देवेश गृहाण द्विरदानन । ललाटपटले चन्द्रस्तस्योपरि विधार्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । अक्षतान् समर्पयामि ।

( गणपतीला कुंकुमाक्षता वाहाव्यात. )

सिंदूर

5.उदितारुणसंकाशं जपाकुसुमसंनिभम् । सीमंतभूषणार्थाय सिंदूरं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । सिंदूरं समर्पयामि ।

( गणपतीला शेंदूर लावावा. )

अलंकार

6.अनेकरत्नयुक्तानि भूषणानि बहूनि च । तत्तदंगे योजयामि कांचनानि तवाज्ञया ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नानाभूषणानि समर्पयामि ।

( गणपतीच्या अंगावर दागिने घालावे. — ऋद्धिसिद्धींना हळद,कुंकू,काजळ,सिंदूर,मंगलसूत्र, कंकणे क्रमाने वाहावीत. )

हळद

7.हरिद्रा स्वर्णवर्णाभा सर्वसौभाग्यदायिनी । सर्वालंकारमुख्या हि देवि त्वं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । हरिद्रां समर्पयामि ।

हळद — ऋद्धिसिद्धींना.

कुंकू

8.हरिद्राचूर्णसंयुक्तं कुंकुमं कामदायकम् । वस्त्रालंकरणं सर्व देवि त्वं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । कुंकुमं समर्पयामि ।

कुंकू — ऋद्धिसिद्धींना.

काजळ

9.कज्जलं कामिकं रम्य कामिनीकामसंभवम् । नेत्रयोर्भूषणार्थाय कज्जलं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । कज्जलं समर्पयामि ।

काजळ — ऋद्धिसिद्धींना.

सिंदूर

10.उदितारुणसंकाशं जपाकुसुमसन्निभम् । सीमंतभूषणार्थाय सिंदूरं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । सिंदूरं समर्पयामि ।

सिंदूर — ऋद्धिसिद्धींना.

मंगलसूत्र

11.मांगल्यतंतुमणिभिर्मुक्ताफलविराजितम् । कण्ठस्य भूषणार्थाय कण्ठसूत्रं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । कंठसूत्रं समर्पयामि ।

मंगलसूत्र — ऋद्धिसिद्धींना.

कंकण

12.काचस्य निर्मितं दिव्यं कंकणं च सुरेश्वरि । हस्तालंकरणार्थाय कंकणं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री ऋद्धिसिद्धिभ्यां नमः । कंकणं समर्पयामि ।

कंकण — ऋद्धिसिद्धींना.

परिमलद्रव्ये

13.ज्योत्स्नापते नमस्तुभ्यं नमस्ते विश्वरूपिणे नानापरिमलद्रव्यं गृहाण परमेश्वर ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नानापरिमलसुवासिकद्रव्याणि समर्पयामि ।

( गणपतीला अष्टगंध,अत्तर इत्यादी परिमलद्रव्ये वाहावीत. )

पुष्पे, शमीपत्र व दूर्वा

फुले, शमीपत्रे, आणि दहा नाममंत्रांसह दूर्वा

पुष्पे

1.माल्यादीनि सुंगधीनि मालत्यादीनि वै प्रभो । मया हृतानि पूजार्थे पुष्पाणि प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नानापुष्पाणि समर्पयामि ।

( गणपतीला तांबडी फुले वाहावीत )

शमीपत्र

2.ॐ स इंद्राय वचोयुजा ततक्षुर्मनसाहारि । शमीभिर्यज्ञमाशत । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । शमीपत्राणि समर्पयामि ।

( गणपतीला शमीपत्रे वाहावीत. )

शमीपत्रे.

दूर्वा

3.कांडात्काण्डात्प्ररोहन्ति परुषः परुषः परि । एवानो दूर्वे प्रतनू सहस्रेण शतेन च ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दूर्वांकुरान् समर्पयामि ।

( गणपतीला दूर्वा वाहाव्यात.अग्रे आपल्याकडे करावीत.दूर्वा गंधाक्षतांसहित पुढील मंत्रानी वाहाव्यात. )

4.ॐ गणाधिपाय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ उमापुत्राय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ अघनाशनाय नमः । दुर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ विनायकाय नमः । दुर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ ईशपुत्राय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ सर्वसिद्धिप्रदायकाय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ एकदन्ताय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ इभवक्त्राय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ मूषकवाहनाय नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि । ॐ कुमारगुरवे नमः । दूर्वायुग्मं समर्पयामि ।

दहा नाममंत्र, प्रत्येकासह दूर्वायुग्म.

5.ॐ गणाधिप नमस्तेऽस्तु उमापुत्राघनाशन । विनायकेशपुत्रेति सर्वसिद्धिप्रदायक ॥ एकदन्तेभवक्त्रेति तथा मूषकवाहन । कुमारगुरवे तुभ्यं पूजयामि प्रयत्नः । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । एकं दूर्वा समर्पयामि ।

( गणपतीला एकवीस दूर्वांची जुडी वाहावी. )

एकवीस नाममंत्र

प्रत्येक नामासह कुंकुमाक्षता वाहावी

1.ॐ गणंजयाय नमः
2.ॐ निधये नमः
3.ॐ गणपतये नमः
4.ॐ सुमंगलाय नमः
5.ॐ हेरंबाय नमः
6.ॐ बीजाय नमः
7.ॐ धरणीधराय नमः
8.ॐ आशापूरकाय नमः
9.ॐ महागणपतये नमः
10.ॐ वरदाय नमः
11.ॐ लक्षप्रदाय नमः
12.ॐ शिवाय नमः
13.ॐ प्रसादनाय नमः
14.ॐ काश्यपाय नमः
15.ॐ अमोघसिद्धये नमः
16.ॐ नंदनाय नमः
17.ॐ अभिताय नमः
18.ॐ वाचासिद्धाय नमः
19.ॐ मंत्राय नमः
20.ॐ ढुंढिविनायकाय नमः
21.ॐ चिंतामणये नमः

अंगपूजा

प्रत्येक नाममंत्र उच्चारून त्या त्या अंगावर दूर्वा वा कुंकुमाक्षता वाहावी

1.ॐ श्री गणेश्वराय नमः । पादौ पूजयामि ।पाय
2.ॐ विघ्नराजाय नमः । जानुनी पूजयामि ।ढोपरे
3.ॐ आखुवाहनाय नमः । ऊरू पूजयामि ।माड्यां
4.ॐ हेरंबाय नमः । कटी पूजयामि ।कंबर
5.ॐ कामारिसूनवे नमः । नाभि पूजयामि ।नाभी
6.ॐ लंबोदराय नमः । उदरं पूजयामि ।पोट
7.ॐ गौरीसुताय नमः । स्तनौ पूजयामि ।स्तन
8.ॐ गणनायकाय नमः । हृदयं पूजयामि ।हृदयस्थान
9.ॐ स्थूलकर्णाय नमः । कंठं पूजयामि ।कंठ
10.ॐ स्कंदाग्रजाय नमः । स्कंधौ पूजयामि ।खांदे
11.ॐ पाशहस्ताय नमः । हस्तान् पूजयामि ।चारी हात
12.ॐ गजवक्त्राय नमः । वक्त्रं पूजयामि ।मुख
13.ॐ विघ्नहर्त्रे नमः । ललाटं पूजयामि ।कपाळ
14.ॐ सर्वेश्वराय नमः । शिरः पूजयामि ।शीर्ष
15.ॐ गणाधिपाय नमः । सर्वांगं पूजयामि ।सर्वांगावर

पत्रीपूजा

प्रत्येक नाममंत्राने एकेक पत्री वाहावी

1.सुमुखाय नमः । मालतीपत्रं समर्पयामि ।मधुमालती
2.गणाधिपाय नमः । भृंगराजपत्रं समर्पयामि ।माका
3.उमापुत्राय नमः । बिल्वपत्रं समर्पयामि ।बेल
4.गजाननाय नमः । श्वेतदूर्वांकुरं समर्पयामि ।पांढरी दूर्वा
5.लंबोदराय नमः । बदरीपत्रं समर्पयामि ।बोर
6.हरसूनवे नमः । धत्तूरपत्रं समर्पयामि ।धोत्रा
7.गजकर्णाय नमः । तुलसीपत्रं समर्पयामि ।तुळस
8.वक्रतुण्डाय नमः । शमीपत्रं समर्पयामि ।शमी
9.गुहाग्रजाय नमः । अपामार्गपत्रं समर्पयामि ।आघाडा
10.एकदन्ताय नमः । बृहतीपत्रं समर्पयामि ।डोरली
11.विकटाय नमः । करवीरपत्रं समर्पयामि ।कण्हेर
12.कपिलाय नमः । अर्कपत्रं समर्पयामि ।रुई
13.गजवक्त्राय नमः । अर्जुनपत्रं समर्पयामि ।अर्जुनसादडा
14.विघ्नराजाय नमः । विष्णुक्रांतपत्रं समर्पयामि ।विष्णुक्रांत
15.बटवे नमः । दाडिमीपत्रं समर्पयामि ।डाळिंब
16.सुराग्रजाय नमः । देवदारपत्रं समर्पयामि ।देवदार
17.भालचंद्राय नमः । मरुबकपत्रं समर्पयामि ।मरवा
18.हेरम्बाय नमः । अश्वत्थपत्रं समर्पयामि ।पिंपळ
19.चतुर्भुजाय नमः । जातीपत्रं समर्पयामि ।जाई
20.विनायकाय नमः । केतकीपत्रं समर्पयामि ।केवडा
21.सर्वेश्वराय नमः । अगस्तिपत्रं समर्पयामि ।अगस्त्य

धूप, दीप व नैवेद्य

धूप, दीप, नैवेद्य, तांबूल, फळे व महादक्षिणा

धूप

1.वनस्पतिरसोद्भूतो गंधाढ्यो गंध उत्तमः । आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । धुप समर्पयामि ।

( गणपतीला धूपारतीने किंवा उदबतीने ओवाळावे. )

दीप

2.आज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्विना योजितं मया । दीपं गृहाण देवेश ममाज्ञानं निवारय ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दिपं समर्पयामि ।

( गणपतीला नीरांजनाने पायापासून मस्तकापर्यंत घंटा वाजवीत ओवाळावे. )

नैवेद्य

3.नैवेद्य गृह्यतां देव भक्ति मे ह्यचलां कुरु । ईत्सितं मे वरं देहि परत्र च परां गतिम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नैवेद्यं समर्पयामि ।

( गणपतीला गूळ,खोबरे,मोदक इत्यादी जो पदार्थ नैवेद्यासाठी अर्पन करावयाचा असेल तो पात्रात ठेवून त्यावर तुलसीपत्र घालून पात्राखाली पाण्याने चौकोनी मंडल करून वरील मंत्रांनी तो अर्पण करावा. )

4.ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा । ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा । ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्मणे स्वाहा । उत्तरापोशनं समर्पयामि । मुखप्रक्षालनं समर्पयामि । हस्तप्रक्षालनं समर्पयामि । आचमनं समर्पयामि । करोद्वर्तनार्थे चंदनं समर्पयामि ।

( एक पळी पाणी ताम्हनात सोडावे. — तीन पळ्या पाणी ताम्हनात सोडावे. )

तांबूल

5.पूगीफलं महद्दिव्यं नागवल्लीदलैर्युतम् । कर्पूरैलासमायुक्तं तांबुल प्रतिगृह्यताम् ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । पूगीफल -तांबूलं समर्पयामि ।

( गणपतीपुढे विडा व सुपारी ठेवून उजव्या हातावरून एक पळी पाणी त्यावर सोडावे. )

फळे

6.फलेन फलितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तस्मात् फलप्रदानेन सफलाश्च मनोरथाः ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । विविध-फलानि समर्पयामि ।

( गणपतीपुढे यथाप्राप्त फळे ठेवून एक पळी पाणी सोडावे. )

महादक्षिणा

7.हिरण्यगर्भगर्भस्थं हेमबीजं विभावसोः । अनंतपुण्यफलदमतः शांतिं प्रयच्छ मे ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । महादक्षिणां समर्पयामि ।

( गणपतीसमोर महादक्षिणा यथाशक्ती ठेवून त्यावर पाणी सोडावे. )

नीरांजन व आरती

नीरांजन, कापुरारती, प्रदक्षिणा व साष्टांग नमस्कार

नीरांजन

1.चंद्रादित्यौ च धरणिर्विद्युदग्निस्तथैव च । त्वमेव सर्वज्योतीषि आर्तिक्यं प्रतिगृह्यताम् ॥ कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं भुजगेंद्रहारम् । सदा वसन्तं हृदयारविंद भवं भवानीसहितं नमामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । महानीरांजनदीपं समर्पयामि ।

( गणपतीला नीरांजनाने ओवाळावे. )

कापुरारती

2.कर्पूरपूरेण मनोहरेण सुवर्णपात्रोदरसंस्थितेन । प्रदिप्तभासा सह संगतेन नीरांजन ते जगदीश कुर्वे ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । कर्पूरार्तिक्यदीपं समर्पयामि ।

( कापूर प्रदीप्त करून ओवाळावा. — नमस्कार करावा )

प्रदक्षिणा

3.यानि कानि च पापनि जन्मांतरकृतानि च । तानि तानि विनश्यन्ति प्रदक्षिण पदे पदे ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । प्रदक्षिणां समर्पयामि ।

( स्वतःभोवती उजवीकडून डावीकडे फिरावे.हात जोडावेत. )

साष्टांग नमस्कार

4.नमः सर्वहितार्थाय जगदाधारहेतवे । सांष्टांगोऽयं प्रणामस्ते प्रयत्नेन मया कृतः । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नमस्कारान् समर्पयामि ।

( साष्टांग नमस्कार करावा )

पुष्पांजली

5.नमस्ते विघ्नसंहर्त्रे नमस्ते ईप्सितप्रद । नमस्ते देवदेवेश नमस्ते गणनायक ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । मंत्रपुष्पं समर्पयामि ।

( गणपतीच्या चरणावर गंध,अक्षतांसह फुले घेऊन वाहावीत. )

अध्र्यप्रदान व प्रार्थना

तीन अघ्र्ये आणि पूजेची समाप्ती करणारी प्रार्थना

अध्र्यप्रदान

पूजाफलाप्राप्त्यर्थ अघ्र्यप्रदानं करिष्ये ।

( असे म्हणून उजव्या हातावर काही नाणी,सुपारी, दोन दूर्वा,गंध,अक्षता व फुले घेऊन त्यावर पाणी घालावे.सर्व अघ्र्य खाली सोडावे.असे तीन वेळा करावे. )

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते विघ्ननाशक । नमो भक्तानुकं देव गृहाणाघ्र्यं नमोस्तु ते ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । इदमघ्र्य दत्तं न मम ।

गणेशाय नमस्तुभ्यं सर्वकामफलप्रद । वाञ्छितं देहि मे नित्यं गृहाणाघ्र्यं नमोस्तु ते ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । इदमघ्र्यं दत्तं न मम ।

व्रतमुद्दिश्य देवेश गन्धपुष्पाक्षतैर्युतम् । अध्र्य गृहाण देवेश मम सौख्यं विवर्धय ॥ श्री सिद्धिविनायकाय नमः । इदमघ्र्यं दत्तं न मम ।

प्रार्थना

विनायक गणेशाय सर्वदेव नमस्कृत । पार्वतीप्रिय विघ्नेश मम विघ्नविनाशय ॥ नमो नमो विघ्नविनाशनाय नमो नमस्त्राहि कृपाकराय । नमोस्तुतऽभीष्टवरप्रदाय तस्मै गणेशाय नमो नमस्ते ॥ मंगलमूर्ति मोरया । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । प्रार्थना समर्पयामि ।

यस्य स्मृत्या च नामोक्त्या तपः पूजाक्रियादिषु । न्यूनं संपूर्णतां याति सद्यो वंदे तमच्युतम् ॥ मंत्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं सुरेश्वर । यत्पूजितं मया देव परिपूर्ण तदस्तु मे ॥ रूपं देही जयं देहि यशो देहि द्विषो जहि । पुत्रान्देहि धनं देहि सर्वकामांश्च देहि मे ॥

( नमस्कार करावा. )

मंत्र, क्रिया अथवा भक्तीत जी न्यूनता राहिली ती पूर्ण व्हावी, अशी प्रार्थना.

अनेन यथाज्ञानेन यथामीलितोपचारद्रव्यैः । कृतपूजनेन श्री भगवान गणपतिः प्रीयताम् । ॐ तत्सत् ब्रह्मार्पणमस्तु ॥

( पूजासमाप्तीचे उदक सोडावे. — नमस्कार करावा.नंतर आरत्या म्हणाव्या. मंत्रपुष्पांजलीनंतर गणेश गायत्री मंत्र म्हणावा. )

ॐ एकदन्ताय विद्महे वक्रतुंडाय धीमहि । तन्नो दन्ती प्रचोदयात् ॥

गणेश गायत्री मंत्र.

तीर्थग्रहण व ब्राह्मणपूजा

तीर्थ ग्रहण, आणि ब्राह्मणाच्या नावाने केलेले अर्पण

तीर्थग्रहण

अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशनम् । देवपादोदकं तीर्थ जठरे धारयाम्यहम् ॥

( अभिषेकाचे व पंचामृतस्नानाचे तीर्थ एक पळीभर प्राशन करावे. )

अकाल मृत्यूचे हरण आणि सर्व व्याधींचा नाश करणारे देवचरणोदक तीर्थ मी उदरात धारण करतो.

ब्राह्मणपूजा

( गणेशचतुर्थीच्या दिवशी आपला गणपती आपणच बसवला असला तरीसुद्धा ब्राह्मणाच्या नावाने विडा , नारळ महादक्षिणा काढून ठेवावी.त्यावर गंध,अक्षता, फूल वाहावे,म्हणावे- )

नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये सहस्रपादक्षिशिरोरुबाहवे । सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते सहस्रकोटियुगधारणे नमः ॥

उत्तरपूजा व विसर्जन

अनंत चतुर्दशीला, विसर्जनापूर्वीची निरोपाची पूजा

उत्तरपूजा

श्री सिद्धिविनायकप्रीत्यर्थ पंचोपचारैः उत्तरपूजनं करिष्ये ।

( शुचिर्भूत होऊन कपाळाला कुंकू लावावे.आसनावर बसावे.संकल्प करावा. )

श्री सिद्धिविनायकाय नमः । विलेपनार्थे चंदनं समर्पयामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । पुष्पाणी समर्पयामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । धूपं समर्पयामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । दीपं समर्पयामि । श्री सिद्धिविनायकाय नमः । नैवेद्यं समर्पयामि ।

( विडा,दक्षिणा ठेवावी.नारळ फोडावा. )

पंचोपचार — चंदन, पुष्प, धूप, दीप व नैवेद्य.

यांतु देवगणाः सर्वे पुजामादाय पार्थिवीम् । इष्टकामप्रसिद्धयर्थ पुनरागमनाय च ॥

( या मंत्राने मूर्तीवर ‘मंगलमूर्ती मोरया’या नामघोषाने अक्षता वाहाव्या. )

सर्व देवगण ही पार्थिव पूजा स्वीकारून जावोत — इष्टाच्या सिद्धीसाठी, आणि पुन्हा येण्यासाठी.

अनेन उत्तरपूजनेन श्री सिद्धिविनायकः प्रीयताम् ।

( म्हणून उदक सोडावे.नंतर आरत्या म्हणाव्यात. सर्वांनी गणपतीवर गंधपुष्प वहावे.नमस्कार करावा. विसर्जनाच्या अक्षता घालाव्या.मूर्ती जरा सरकवावी. मूर्तीचे विसर्जन वाजतगाजत सर्वांनी मिळून करावे. )

( गणपतीच्या जयजयकार करावा,म्हणावे- )

मंगलमूर्ती मोरया! गणपती बाप्पा मोरया! पुढच्या वर्षी लवकर या!

मंगलमूर्ती मोरया । गणपती बाप्पा मोरया । पुढच्या वर्षी लवकर या ।